دانشنامه امام علی (ع): گامها و آرمانها
18 بازدید
نحوه تهیه : فردی
محل انتشار : قبسات ) بهار 1380 - شماره 19 )(7 صفحه - از 4 تا 10)
تعداد شرکت کننده : 0

درباره «اندیشه‏نامه»

قبسات: ضمن سپاسگزاری از محضر جناب‏عالی به‏خاطر فرصتی که در اختیار مجله قرار دادید، خواهشمند است درمورد پیشینه و روند پایه‏ریزی و پدیدآیی این طرح عظیم، برای آگاهی خوانندگان فرهیخته مجله توضیحاتی را بیان بفرمائید؟

حجة‏الاسلام والمسلمین رشاد: بسم‏الله الرحمن الرحیم‏از سال 1378 که طرحی در پژوهشگاه درخصوص تبیین ابعاد فکری، علمی و شخصیتی حضرت امام ـ سلام‏الله و رضوانه علیه ـ باعنوان اندیشه‏نامه امام خمینی در دست اجرا بود، مطرح شد که از آنجا که الگوی امام، امیرالمؤمنین علیه‏السلام بودند و اندیشه‏های حضرت امام سایه سنت و سیره حضرت امیر ـ ارواحنا فداه ـ تلقی می‏شود و از دیگرسو دوستان ما در کارشناسی‏ها به این‏جا رسیده بودند که امروز اندیشه‏های ناب دینی، به‏ویژه در مباحث اجتماعی که غالبا در تعالیم و کلمات امام علی علیه‏السلام متجلی و متبلور است، برای نسل جوان هرچه شفاف‏تر و روشن‏تر باید تبیین بشود، تا اگر در رفتار دینداران، اصحاب دین و ارباب سیاست، چالش و لغزشی به‏چشم می‏خورد، مردم و نسل امروز اینها را برای ارزیابی کل دین و دینداری، قیاس نگیرند، از این‏رو نسل معاصر (ایرانی و غیرایرانی، عامه و نخبه) بیش از هر زمان دیگری محتاج آشنایی با تعالیم و سیره امیرالمؤمنین علیه‏السلام است. بر این مبنا در همان سال، اجرای طرح اندیشه‏نامه امام علی علیه‏السلام نیز پیش‏بینی شد و تمهیدات اوّلیّه نیز صورت بست، ولی وقتی در پیام نوروزی 79 رهبر فرزانه انقلاب، سال 79 به نام فرخنده امیرالمؤمنین نامیده شد این موضوع در پژوهشگاه مورد توجه مضاعف قرار گرفت تا اینکه علامه بزرگوار آیت‏الله جوادی‏آملی پیشنهادی را به مسئولین ستاد سال امیرالمؤمنین علیه‏السلام عرضه فرمودند، زیر عنوان صد مقاله از صد دانشمند و اندیشمند درباره حضرت امیر، و سرانجام حسن‏تلاقی اعلام سال امیرالمؤمنین و پیشنهاد تألیف مجموعه صد مقاله، و طرح ما؛ زمینه‏ساز تحقق این طرح عظیم شد و ستاد بزرگداشت سال امیرالمؤمنین علیه‏السلام ـ که زیرنظر شورای عالی انقلاب فرهنگی تأسیس و مشغول فعالیت شد ـ این پروژه را به ما پیشنهاد کرد. و به این ترتیب در بهار سال 79 کار طراحی و اجرای طرح اندیشه‏نامه امام علی علیه‏السلام به‏طور جدی آغاز شد. و عمده اعتبار موردنیاز تحقیق و آماده‏سازی آن‏را نیز ستاد امیرالمومنین علیه‏السلام تعهد کرد.

درمورد ویژگیهای اندیشه‏نامه امام علی علیه‏السلام توضیحاتی برای خوانندگان ما بفرمایید؟

اندیشه‏نامه امام علی علیه‏السلام در رسته دائرة‏المعارف‏ها قرار می‏گیرد و طبعا مجموعه مختصات و ویژگیهای یک دانش‏نامه را باید احراز بکند و هرچند موسوعه‏های علمی، مخصوصا گسترده‏نگاشته‏هایی که در شخصیت و مکتب امیرالمؤمنین (علیه‏السلام) پدید آمده است هریک ویژگی و خصوصیتی دارند، اما اندیشه‏نامه امام علی علیه‏السلام از ویژگیهای منحصر به فرد و متنوعی برخوردار است که همه آنها را یکجا در هیچ‏یک از دایرة‏المعارف‏های عمومی و تخصصی و موسوعه‏های مربوط به سنت و سیره امیرالمؤمنین علیه‏السلام نمی‏توان یافت.

نخستین ویژگی: اهتمام ویژه به تجزیه و تحلیل، تبیین و ارائه مسائل فکری اجتماعیِ امروز با استناد به کلمات و سیره آن بزرگوار است. در اندیشه‏نامه مباحث و قضایای فکری و مورد ابتلای بشر معاصر را به ساحت قدسی حضرت امیر علیه‏السلام عرضه کرده‏ایم، سعی کرده‏ایم با بهره‏گیری از کلام و سیره آن حضرت پاسخ آنها را دریافت کنیم، چراکه آن بزرگوار به‏عنوان انسان کامل و مظهر اسما و صفات کمال و جلال و جمال الهی، چونان حق، برای همیشه تاریخ امام و اسوه همه بشریت هستند. البته بسته به این که ما چقدر دردمند و داروجوی باشیم و تا چه مایه خویش را درست تعریف کنیم و نیاز خود را دقیق تشخیص بدهیم و چگونه و تا کجا سراغ آن بزرگوار برویم، از خرمن سخاوتش سهم خواهیم برد و خوشه خواهیم چید. و لذا با عنایت به وضعیت انسان بحران‏زده و سرگشته کنونی که در چنبره هزار درد و دشواری درگیر است، بشر بیش از همیشه نیازمند درمانهای قدسی و کارسازی است که می‏شود از مکتب امیرالمؤمنین علیه‏السلام اخذ و اقتباس کرد.

دومین ویژگی: این است که همکاران ما بنا داشته‏اند همه رسائل و روایات و خطبات و کلماتی را که در زمینه مدخل‏ها از آن بزرگوار برجای مانده بررسی کنند، و به همین خاطر بنا بر این است هر مقاله حاوی استقرای کامل عمده کلمات و مطالب وارد شده از آن بزرگوار، در باب مدخل موضوع مقاله باشد.

سومین ویژگی: تنوع و جامعیت مباحث اندیشه‏نامه امام علی علیه‏السلام است که در شش محور کلان و یکصدو پنجاه مدخل اصلی سامان یافته است. البته هر مدخل به‏طور میانگین شامل ده مدخل فرعی است و مجموع مداخل به یک‏هزار و پانصد عنوان بالغ خواهد شد. هریک از محورها چه‏بسا به علوم و رشته‏های مختلف مربوط می‏شود.

از این‏رو در سامان‏یابی نهایی ممکن است به ده یا دوازده عنوان کلی تقسیم شود که هر عنوان نام جلد محتوی آن قلمداد گردد، بنابراین دانش‏نامه از جامعیتی نسبی در موضوعات نیز برخوردار می‏باشد و در آن سعی شده است که همه اضلاع و ابعاد شخصیت و تعالیم آن بزرگوار مورد بحث قرار گیرد. هرچند شخصیت امیرالمؤمنین از جامعیت و وسعتی برخوردار است که هرگز انسان عادی به ژرفا و کرانه آن نمی‏تواند دست یابد، آن بزرگوار به اقیانوسی می‏ماند که هم کران‏ناپیداست هم ژرفاناپیدا. ما نیز مدعی نیستیم که تمام ابعاد شخصیتی و همه افکار و اندیشه‏ها و تعالیم آن حضرت و همه حوادث مرتبط و مربوط به ایشان را در این مجموعه مورد بحث و تحقیق قرار داده باشیم؛ اما سعی ما بر تحصیل جامعیت نسبی بوده است.

چهارمین ویژگی: سعی شده است مجموعه مدخل‏ها، ساختارمند و مقالاتْ مکمل هم‏دیگر تلقی شود یعنی از مباحث تاریخی و سیروی و طرح مسائل مبنایی و زیرساختی آغاز و به اجتماعیات و سیاسیات منتهی شده، و در نهایت با منبع‏شناسی کامل گشته است.

پنجمین ویژگی (و قابل تاکید): این موسوعه آن است که اندیشه‏ها و کلمات یک شخصیت صاحب مکتب، کانون بحث‏های آن‏را تشکیل داده است.

ممکن است به‏عنوان مدخل‏های اصلی اشاره بفرمایید؟

مدخل‏ها به شرح این فهرست است که خوب است در مجله درج شود:

حوزه تاریخ و سیره

1. ابوطالب

2. زیستنامه امام علی علیه‏السلام

3. امام علی علیه‏السلام در قرآن

4. امام علی علیه‏السلام از نگاه حضرت محمّد صلی‏الله‏علیه‏و‏آله

5. امام علی علیه‏السلام از نگاه صحابه

6. امام علی علیه‏السلام در حدیث دیگران

7. عصر امام علی علیه‏السلام

8. سیره امام علی علیه‏السلام

9. امام علی علیه‏السلام و خلفا

10. سقیفه

11. فدک

12. غدیر

13. امام علی علیه‏السلام و وحدت امّت

14. اصلاحات امام علی علیه‏السلام

15. قاسطین و صفّین

16. مارقین و نهروان

17. ناکثین و جمل

18. کوفه و نجف

19. امام علی علیه‏السلام پایه‏گذار علوم اسلامی

20. امام علی علیه‏السلام و اهل‏بیت علیه‏السلام

21. امام علی علیه‏السلام و فاطمه(س)

22. امام علی علیه‏السلام و اسلام

23. القاب امام علی علیه‏السلام

24. فضایل و مناقب امام علی علیه‏السلام

25. روایات امام علی علیه‏السلام

26. مباهله

27. ملاحم و هشدارهای امام علی علیه‏السلام

28. مظلومیّت امام علی علیه‏السلام

29. جامعیّت امام علی علیه‏السلام

30. امام علی علیه‏السلام و قتل عثمان

31. امام علی علیه‏السلام ، مستضعفان و مستکبران

32. فصاحت و بلاغت امام علی علیه‏السلام

33. کارگزاران امام علی علیه‏السلام

34. تأثیر امام علی علیه‏السلام بر ادبیات عرب

35. تأثیر امام علی علیه‏السلام بر ادبیات فارسی

. قاعدین

37. امام علی علیه‏السلام در زمان پیامبر

38. حّب امام

39. تاریخ و فلسفه تاریخ

قلمرو حکمت، الهیات و معارف

40. معرفت‏شناسی در منظر امام

41. تعقّل و تفکر

42. هستی‏شناسی

43. حیات عارفانه امام علی علیه‏السلام

44. قلب

45. فطرت

46. وحی

47. برهانهای اثبات وجود خدا

48. توحید

49. توصیف خدا (اسماء و صفات)

50. قضا و قدر

51. بداء

52. عدل الهی و جبر و اختیار

53. خیر و شرّ

54. هدایت و ضلالت

55. سعادت و شقاوت

56. نظام احسن

57. قلمرو دین

58. بعثت و نبوّت

59. امام علی علیه‏السلام و قرآن

60. روش تفسیری امام علی علیه‏السلام

61. امامت و خلافت

62. ادلّه و نصوص امامت

63. علم غیب امام

64. امام علی، غلو و غالیان

65. امام علی علیه‏السلام و تشیّع

66. ایمان، اسلام، کفر

67. نفاق

68. مرگ

69. معاد

70. خلقت

71. انسان‏شناسی

72. فلسفه اخلاق

73. مبانی و نظام اخلاق

74. مفاهیم اخلاقی

75. عبادت و عبودیت

76. تقوا

77. دعا

78. تعلیم و تربیت

79. امام علی علیه‏السلام و کرامت انسان

80. امام علی علیه‏السلام و گفتگوی ادیان

81. دین و کارکردهای آن

82. دین و دنیا

83. تربیت عقلانی

84. حبِّ علی

حوزه حقوق

85. حقوق متقابل مردم و حکومت از دیدگاه امام علی علیه‏السلام

86. نقش مردم و بیعت در حکومت از دیدگاه امام علی علیه‏السلام

87. حقوق بشر

88. آئین دادرسی

89. حق و تکلیف

90. عدالت و ظلم

91. حقوق اقلیّتهای دینی

92. زن و حقوق آن

93. خانواده و حقوق آن

94. آزادی

95. مصلحت

96. جرم‏شناسی

97. امام علی علیه‏السلام و برخورد با مجرمان

98. پیشگیری از جرم

99. قانون‏مداری امام علی علیه‏السلام و نظارت بر اجرای آن

100. فقه امام علی علیه‏السلام

زمینه سیاست

101. فلسفه سیاست

102.منشأ مشروعیت

103. امنیت سیاسی و حقوقی

104. جامعه آرمانی

105. اخلاق کارگزاران

106. جهاد

107. امر به معروف و نهی از منکر

108. اصول مدیریت از دیدگاه امام علی علیه‏السلام

109. تأثیر امام علی علیه‏السلام بر فرهنگ و تمدن بشری

110. امام علی علیه‏السلام و سیاست

111. قدرت از دیدگاه امام علی علیه‏السلام

112. آسیب‏شناسی حکومت از دیدگاه امام علی علیه‏السلام

113. حکومت امام علی علیه‏السلام

114. اهداف و آرمانهای حکومت

115. عوام و خواصّ از دیدگاه امام علی علیه‏السلام

116. وسیله و هدف از دیدگاه امام علی علیه‏السلام

117. امام علی علیه‏السلام و حفظ ارزشها

118. رهبری از دیدگاه امام علی علیه‏السلام

119. سیاست خارجی از دیدگاه امام علی علیه‏السلام

120. امام علی علیه‏السلام و مخالفان

مباحث اقتصادی

121. مبانی فلسفی نظام اقتصادی اسلام

122. مبانی مکتبی نظام اقتصاد اسلامی

123. معیار اقتصاد علوی

124. بیت‏المال

125. سیره اقتصادی امام علی علیه‏السلام

126. بازار در حکومت امام علی علیه‏السلام

127. سیاستهای اقتصادی امام علی علیه‏السلام

128. عدالت اقتصادی امام علی علیه‏السلام

129. اصلاحات اقتصادی امام علی علیه‏السلام

130. فقر و غن

ادامه در لینک

آدرس اینترنتی